അർമേനിയൻ ഡയറി - ഭാഗം 3 (Armenian Diary - Part 3)

അർമേനിയ - രണ്ടാം ദിവസം തുടർച്ച ......

ഗാർണി ടെംപിൾ കണ്ടു കഴിഞ്ഞു  രണ്ടരയോട് കൂടി ഞങ്ങൾ കാസ്കേഡ് കോംപ്ലക്സ് കാണാനായി പുറപ്പെട്ടു. ബസിൽ കയറി കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോഴേക്കും മഴയുടെ ശക്തി കൂടി. കാസ്കേഡ് കോംപ്ലക്സിൽ നിന്നും ഒരു കിലോമീറ്ററോളം മാറി ആണ് ബസ് നിർത്തിയത്. അവിടെ ആണ്  പാർക്കിംഗ് സൗകര്യം ഉണ്ടായിരുന്നത്. നല്ല മഴയും തണുത്ത കാറ്റും. ഞങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന പകുതി പേരും ബസിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങിയില്ല. ഞങ്ങൾ എന്തായാലും വീണ്ടും റൈൻ കോട്ടും വലിച്ചു കയറ്റി ഇറങ്ങി... കട്ടിയുള്ള  സ്വെറ്ററിനു മുകളിലൂടെ റൈൻ കോട്ട് ഇടുന്നതു ഒരു മിനക്കേട്‌ പിടിച്ച പണി ആയിരുന്നു. പകുതി ദൂരം എത്തിയപ്പോഴേക്കും തണുത്തു ഫ്രീസ് ആയ പോലെ തോന്നി. എങ്കിലും വിട്ടു കൊടുത്തില്ല ആഞ്ഞു നടന്നു. എന്റെ ഭാരം സ്വെറ്ററി ന്റെ  ഭാരം മേത്തു കല്ല് പോലെ വന്നു വീഴുന്ന ഐസ്  വെള്ളത്തിന്റെ  ഭാരം  ഒക്കെ കൂടെ ആയപ്പോൾ തിരിച്ചു ബസിൽ പോയ മതി എന്നായി.  ഏകദേശം ഒരു 4 മണിയോടെ ഞങ്ങൾ കാസ്കേഡിന് മുൻപിൽ എത്തി.  കുറച്ചു ഫോട്ടോസു എടുത്തു പെട്ടന്ന് തിരിച്ചു പോന്നു. മാക്സിമം ഒരു മണിക്കൂറു അത്രേം മാത്രേ അവിടെ എടുത്തുള്ളൂ.

കാസ്കേഡ് കോംപ്ലക്സ്എന്താണ് എന്നല്ലേ ?

അർമേനിയയുടെ സമ്പന്നമായ ചരിത്രത്തിലേക്കും സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിലേക്കും വെളിച്ചം വീശുന്ന സ്മാരകം -  അതാണ് കാസ്കേഡ് കോംപ്ലക്സ്.  കാസ്കേഡ് സമുച്ചയം വാസ്തുശില്പി അലക്സാണ്ടർ തമാന്യന്റെ ആശയം ആയിരുന്നു എങ്കിലും  അത് സാക്ഷാൽക്കരിച്ചത് യെരേവന്റെ ചീഫ് ആർക്കിടെക്റ്റ് ജിം ടൊറോസ്യനാണ്. ടൊറോസ്യന്റെ കാസ്കേഡ് സങ്കൽപ്പത്തിൽ തമന്യന്റെ ഒറിജിനൽ പ്ലാൻ കൂടാതെ പുതിയ ആശയങ്ങൾ കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തി. കാസ്കേഡ് കോംപ്ലക്സ് നിർമാണം തുടങ്ങിയത് 1971ൽ ആയിരുന്നു . 1980ൽ ആദ്യ ഘട്ടം പണി പൂർത്തി  ആയി.   രണ്ടാം ഘട്ടം 2000 -2009 ആണ് പണി പൂർത്തി ആക്കിയത്. ചുറ്റുമുള്ള കുന്നുകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന  ഏരിയകളെയും റെസിഡൻഷ്യൽ‌ ഏരിയകളെയും മനോഹരമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചുണ്ണാമ്പുകല്ല് കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ഭീമാകാരമായ ഗോവണിപ്പടികളാണ് ഗ്രേറ്റ് കാസ്കേഡ്.   572 സ്റ്റെപ്പുകൾ കയറി വേണം കാസ്കേഡിനു മുകളിൽ എത്തിച്ചേരാൻ. സമുച്ചയത്തിന്റെ നീളത്തിൽ ഉയരുന്ന ഏഴ് എസ്‌കലേറ്ററുകളുണ്ട്. കഫെസ്ജിയൻ മ്യൂസിയം ഓഫ് ആർട്ട് ഈ സമുച്ചയത്തിൽ ആണ് ഉള്ളത്. മനോഹരങ്ങളായ വാട്ടർ ഫാൾസും കാസ്കേഡ്നു പുറത്തു നിർമിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. കാസ്കേഡിനു മുൻപിലുള്ള വിശാലമായ ഗാർഡൻ നിരവധി ശില്പങ്ങളാൽ  അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. കാസ്കേഡിന്റെ ഇരുവശത്തും നിരവധി കഫേകളും റെസ്റ്റോറന്റുകളും ഉണ്ട്. മഴയും തണുപ്പും ആയതു കൊണ്ട് എല്ലാ കഫേകളും സഞ്ചാരികളെ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Yerevan Cascade Complex 

കാസ്കേഡ് കോംപ്ലക്സ്

Deer Sculpture 

"Mujer Fumando un Cigarrillo" 

സിഗരറ്റ് വലിക്കുന്ന സ്ത്രീയുടെ ശിൽപം 

Roman Warrior statue

റോമൻ പടയാളിയുടെ ശിൽപം 

 

Alexander Tamanian Statue

അലക്സാണ്ടർ തമാന്യൻ

അടുത്തതായി ഞങ്ങൾ കാണാൻ പോകുന്ന സ്ഥലം ആണ് ഇന്നത്തെ ലാസ്‌റ് ഡെസ്റ്റിനേഷൻ ... ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഏറെ പ്രതീക്ഷയോടെ കാത്തിരുന്ന സ്ഥലം.... Ararat Brandy Factory (അറാറത്ത് ബ്രാണ്ടി ഫാക്ടറി). അർമേനിയയുടെ ആസ്ഥാന ബ്രാണ്ടി ഫാക്ടറി. ഒരു  6.20 ആയപ്പോൾ ഞങ്ങൾ ബ്രാണ്ടി ഫാക്ടറിയിൽ എത്തി. 6.30 ആയിരുന്നു ഞങ്ങൾക്ക് കിട്ടിയിരുന്ന സന്ദർശന സമയം.  

Ararat Brandy Factory (അറാറത്ത് ബ്രാണ്ടി ഫാക്ടറി)

സമ്പന്നനായ ഒന്നാം ഗിൽഡ് വ്യാപാരി നേഴ്സസ് ടെറിയാൻ  ആണത്രേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കസിൻ വാസിലി ടൈറോവിന്റെ സഹായത്തോടെ1887 ൽ യെരേവൻ കോട്ടയുടെ പ്രദേശങ്ങളിൽ യെരേവൻ ബ്രാണ്ടി കമ്പനി സ്ഥാപിച്ചത്. അറാറത്ത് സമതലത്തിലെ താവുഷ് മേഖലയിലെയും നാഗോർനോ-കറാബാക്കിലെയും ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ വയലുകളിലെ  മുന്തിരിപ്പഴങ്ങളിൽ നിന്നാണ് അറാറത്ത് അർമേനിയൻ കോഗ്നാക് നിർമ്മിക്കുന്നത്. 3 മുതൽ 30 വര്ഷം വരെ പഴക്കമുള്ള ബ്രാൻഡികളാണ് ഇപ്പോൾ ഇവിടെ വില്പന നടത്തുന്നത്. 70 വര്ഷം വരെ പഴക്കമുള്ള ബ്രാണ്ടികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ അവ ഇപ്പൊൾ വില്പനക്ക് ഇല്ല. 

ഫാക്ടറിയുടെ അകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചാൽ ആദ്യം കണ്ണിൽ പെടുക റിസെപ്ഷനിൽ ഉള്ള ചുമരിൽ ഭംഗിയായി പ്രദര്ശിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള അവിടെ നിർമിക്കുന്ന ബ്രാൻഡികളുടെ ചെറിയ കുപ്പികളാണ്.

റിസപ്ഷന് ഇടതുവശത്തായി ഒരു ചെറിയ ഹാളിൽ ബ്രാണ്ടി വില്പനക്ക് വെച്ചിട്ടുണ്ട്. ബ്രാണ്ടി ഫാക്ടറി കാണാൻ വരുന്ന ടൂറിസ്റ്റുകൾക്ക് വാങ്ങാൻ വേണ്ടി മാത്രം.

50 വര്ഷം വരെ പഴക്കമുള്ള ബ്രാണ്ടി (ഇതിന്റെ വില ഇന്ത്യൻ രൂപ തൊണ്ണൂറായിരം)

30 വര്ഷം വരെ പഴക്കമുള്ള ബ്രാണ്ടി ((ഇതിന്റെ വില ഇന്ത്യൻ രൂപ 43,500)

15 വര്ഷം വരെ പഴക്കമുള്ള ബ്രാണ്ടി

25 വര്ഷം വരെ പഴക്കമുള്ള ബ്രാണ്ടി

ആവശ്യക്കാർക്ക് വാങ്ങാനായി കുറച്ചു സമയം ലഭിച്ചു. പഴക്കം അനുസരിച്ചു ബ്രാണ്ടിയുടെ വിലയും കൂടും. അവിടെ വച്ച് ഞാൻ കണ്ടതിൽ ഏറ്റവും വിലകൂടിയ ബ്രാണ്ടി 50 വര്ഷം പഴക്കമുള്ളതായിരുന്നു 5,72,000 അർമേനിയൻ ഡ്രം. അതായതു ഏകദേശം 4,350 ദിർഹംസ് /  90,650 ഇന്ത്യൻ രൂപ.

കുറച്ചു സമയത്തിന് ശേഷം അവിടെ നിന്നും  അറാറത്ത്ഫാക്ടറി മ്യൂസിയം ചുറ്റി നടന്നു കാണിക്കാനായി  ഗൈഡ് ഞങ്ങളെ കൂടി കൊണ്ട് പോയി.

ഈ ഡോറിനു അപ്പുറത്തെ കാഴ്ചകൾ കാണാൻ പ്രായഭേദമന്യേ കൗതുകത്തോടെ ഞങ്ങൾ നടന്നു. 10 മുതൽ 70 വയസ്സ് വരെ പ്രായം ഉള്ളവർ ഉണ്ടായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ ഗ്രൂപ്പിൽ.  മെയിൻ ഡോർ കടന്നു ഉള്ളിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചാൽ നേരെ കാണുന്നത് ഒരു വലിയ ചുമരാണ്. അതിന്റെ ഇടത്തോട്ടും വലത്തോട്ടും ഇടനാഴികൾ ഉണ്ട്. ഇടതു ഭാഗത്തു കൂടി ഞങ്ങൾ ഉള്ളിലേക്ക് നടന്നു. ആദ്യമായി കണ്ടത് ബ്രാണ്ടി ഉണ്ടാകുന്ന യൂണിറ്റിന്റെ ചെറിയ ഒരു മോഡൽ ഡിസ്പ്ലേ ചെയ്തിരിക്കുന്നതാണ്.  

Traditional miniature model of brandy distillery.

ഇടനാഴിയുടെ രണ്ടു വശത്തും നിറയെ മരത്തിന്റെ പല വലുപ്പത്തിലുള്ള ബാരലുകൾ അടുക്കി വെച്ചിരിക്കുന്നു. പല വര്ഷം പഴക്കം ഉള്ള ബാരലുകൾ. ബാരലുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്, ബ്രാണ്ടി നിർമ്മിക്കാൻ ആവശ്യമായ മുന്തിരി കൃഷി ചെയ്യുന്നത്, അവ വിളവെടുക്കുന്ന തുടങ്ങി ആദ്യം മുതൽ അവസാനം വരെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും അറാറത്ത് നേരിട്ടാണ് ചെയുന്നത്. ഗുണമേന്മയുടെ കാര്യത്തിൽ ഒരു വിട്ടു വീഴ്ചക്കും കമ്പനി ഒരുക്കമല്ല. 

Wooden Barrels 

Wooden Barrels

ഒരു ഭാഗത്തുള്ള ബാരലുകളിൽ പേരെഴുതി ഒപ്പിട്ടു  സീൽ വെച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിൽ വർഷവും അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. അത് എന്താണെന്നു അന്ന്വേഷിച്ചപ്പോൾ ഗൈഡ് പറഞ്ഞത്  മറ്റു രാജ്യങ്ങളിലെ വിശിഷ്ട വ്യക്തികൾ അതായതു പ്രസിഡന്റ്, പ്രധാനമന്ത്രി, റൂളേഴ്‌സ്  അങ്ങനെ ഉള്ളവർ ഫാക്ടറി സന്ദർശിക്കുമ്പോൾ ആ തീയതി വെച്ച് ഒരു ബാരൽ ബ്രാണ്ടി നിറച്ചു സീൽ ചെയ്തു അവരുടെ ഒപ്പോടു കൂടി സൂക്ഷിക്കും. ആ വ്യക്തി എന്നാണോ ആവശ്യപ്പെടുന്നത് അന്ന് ആ ബാരൽ ആ വ്യക്തിക്ക് എത്തിച്ചു കൊടുക്കുമത്രേ. 

Barrels with name of delegates who visited Ararat Brandy Factory.

ഇനിയുള്ളത് നമ്മുടെ തുലാഭാരം തട്ടിനെ ഓർമിപ്പിക്കുന്ന തരത്തിൽ ഉള്ള ഒന്നായിരുന്നു. അന്ന്വേഷിച്ചു വന്നപ്പോൾ ഇതും ഒരു തുലാഭാരം തട്ട് തന്നെ ആണ്. ഈ തുലാഭാരം നമുക്കുള്ളതല്ല. മുൻപു പറഞ്ഞ പോലെ വലിയ വലിയ ഭരണകർത്താക്കൾ വിശിഷ്ട വ്യക്തികൾ  ഒക്കെ വന്നാൽ അവരെ തുലാഭാരം ചെയ്യാൻ ഉള്ളതാ.. ഒരു തട്ടിൽ അവരെ ഇരുത്തും മറു തട്ടിൽ ഭാരം തുല്യമാകുന്ന വരെ വിവിധ തരം അറാറത്ത് ബ്രാണ്ടികൾ വെക്കും. ആ തട്ടിൽ വെക്കുന്ന ബ്രാണ്ടി മുഴുവൻ ആ വ്യക്തിക്കുള്ളതാണ്. കൊള്ളാം ;)

ഇടനാഴിയുടെ വലതുവശത്തായി ഒരു ബാരൽ ഒറ്റയ്ക്ക് ഒരു പീഠത്തിൽ വെച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിനു പുറകിലുള്ള ചുമരിൽ അവിടം സന്ദര്ശിച്ചിട്ടുള്ള ആളുകളുടെ ഒപ്പുകൾ കാണാം. ഇത് ബാരൽ ഓഫ് പീസ് എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. അസർബൈജാനും അർമേനിയയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം പരിഹരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ മാത്രം തുറക്കാൻ കാത്തിരിക്കുന്ന അററാത്ത് ബ്രാണ്ടിയുടെ ബാരലാണ് ഇത്. അർമേനിയയിൽ  അസർബൈജാൻ പതാക കാണാൻ കഴിയുക ഇവിടെ മാത്രം ആണെന്ന് ഗൈഡ് പറഞ്ഞു. 

വിവിധ രാജ്യാന്തര അംഗീകാരങ്ങളുടെ ഫലകങ്ങളും മെഡലുകളും പ്രദർശനത്തിന് വെച്ചിരുന്നു. കുറച്ചു മെഡലുകളുടെ ഫോട്ടോസ് എടുത്തു. 

ദാ ഈ  വാതിലിനപ്പുറം ആണ്സന്ദർശകർക്കായി ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന  ബ്രാണ്ടി ടേസ്റ്റ് ചെയ്യുന്ന ഹാൾ.

സന്ദർശകർക്കായി ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന ബ്രാണ്ടി ടേസ്റ്റ് ചെയ്യുന്ന ഹാൾ. 

നല്ല ഭംഗിയിൽ അറേഞ്ച് ചെയ്തിരിക്കുന്ന ഹാൾ. ഒരാൾക്ക് രണ്ടു ഷോട്സ് വെച്ച് ഒഴിച്ച് വെച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടെ  ഡാർക്ക് ചോക്ലറ്റ്സും. ബ്രാണ്ടിയെ കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ വിശ്വാസങ്ങളും  കുടിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രത്യേക രീതിയും ഗൈഡ് വിവരിച്ചു. 

ബ്രാണ്ടി ഒഴിച്ച് കഴിഞ്ഞു ഗ്ലാസ് ചെരിച്ചു പിടിച്ചാൽ ഒരു തുള്ളി പോലും താഴെ വീഴരുത്. അതാണ് ഒരു ഗ്ലാസിൽ ബ്രാണ്ടി ഒഴിക്കുന്നതിനുള്ള അളവ്. ആദ്യം ഗ്ലാസ് ഇടത് കൈയിലേക്ക് എടുക്കുക മൂന്ന് തവണ ചുറ്റിക്കുക ചിയേർസ് അടിക്കുക. ഗ്ലാസുകൾ തമ്മിൽ കൂട്ടി മുട്ടുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദത്തിൽ ഗ്ലാസിന് ചുറ്റും ഉള്ള ദുഷ്ട ശക്തികൾ താഴെ വീണു പോകുമത്രേ.  എന്നിട്ടു മൂക്കിൽ നിന്നും ഗ്ലാസ്  നെഞ്ചകലത്തിൽ പിടിച്ചും അതിനു ശേഷം കഴുത്തിനൊപ്പവും അവസാനം മൂക്കിനോട് ചേർത്ത് പിടിച്ചും മണം ആസ്വദിക്കുക. എന്നിട്ടു ഒറ്റ വലിക്കു ഗ്ലാസ്സിലുള്ള ബ്രാണ്ടി കുടിക്കുക. ബ്രാണ്ടി കുടിക്കാൻ ഇത്രക്കൊക്കെ ചടങ്ങു ഉണ്ടെന്നു നോം അറിഞ്ഞിരുന്നില്ല.  എത്ര മനോഹരമായ ആചാരങ്ങൾ അല്ലെ?

ബ്രാണ്ടി ഫാക്ടറി സന്ദർശനത്തോടെ ഞങ്ങളുടെ ഇന്നത്തെ അർമേനിയൻ കറക്കം കഴിഞ്ഞു. തിരിച്ചു താമസ സ്ഥലത്തേക്ക്. ഹോട്ടലിൽ എത്തിയപ്പോൾ ഒമ്പതര ആകാറായിരുന്നു. ഫ്രഷ് ആയി വന്നപ്പോഴേക്കും അർമേനിയൻ ഫ്രണ്ട് സോഫിയ എത്തി. അർമേനിയൻ ട്രഡീഷണൽ ഭക്ഷണമായ ഗപ്പാമ്മ കഴിക്കാനായി പുള്ളിക്കാരി ഞങ്ങളെ ഇന്ന്  കൊണ്ട് പോയത് പാൻഡോക് യെർവാൻ എന്ന റെസ്റ്റോറന്റിലേക്കാണ്. മുൻകൂട്ടി ബുക്ക് ചെയ്താൽ മാത്രമേ ഈ ഭക്ഷണം റെസ്റ്റോറന്റുകൾ തയ്യാറാക്കുകയുള്ളു. നാലു മണിക്കൂർ സമയം വേണമത്രേ ഈ ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യാൻ. നല്ല വിളഞ്ഞ മത്തങ്ങ മുകൾഭാഗം മുറിച്ചു ഉള്ളിലെ കുരുവും അതിനോട് ചേർന്ന ഭാഗങ്ങളും എടുത്തു കളഞ്ഞു ഒരു പാത്രം പോലെ ആകുന്നു. അതിനകത്തു അരി, നെയ്യ്, ഉണക്ക മുന്തിരി, ബദാം, ആപ്രിക്കോട്ട്, അര്മേനിയയിൽ കിട്ടുന്ന ചെറി പോലെ ഉള്ള ഒരു ഫ്രൂട്ട് എന്നിവ നിറച്ചു പുഴുങ്ങി എടുക്കും. അത് വിളബുന്നതു  വെന്ത മത്തങ്ങയുടെ ഉൾഭാഗം കൂടെ ചേർത്താണ്.ചെറിയ മധുരം ഉള്ള നെയ്‌ച്ചോറ് അങ്ങനെ ഒരു ടേസ്റ്റ് ആണ് എനിക്ക് തോന്നിയത്. എനിക്കിഷ്ടപ്പെട്ടു.

ഗപ്പാമ്മ - Ghapama (Armenian stuffed pumpkin)

ഗപ്പാമ്മ തുറന്നാൽ ഇങ്ങനെ ആണ് ഇരിക്കുക

ഡിന്നർ കഴിഞ്ഞു പതിനൊന്നരയോടെ ഞങ്ങൾ ഹോട്ടലിൽ തിരിച്ചെത്തി. നാളെ രാവിലെ ഞങൾ അര്മേനിയയിൽ നിന്നും റോഡ് മാർഗം ജോർജിയ പോകുകയാണ്, അത് കൊണ്ട് ബാഗ് എല്ലാം പാക്ക് ചെയ്തിട്ടാണ് ഉറങ്ങാൻ കിടന്നതു. രാവിലെ മുതൽ കറങ്ങി നടന്നിട്ടും ക്ഷീണം ഒന്നും തോന്നിയിരുന്നില്ല. ഒരു പക്ഷെ അവിടുത്തെ തണുപ്പ് കാരണം ആകാം. എന്തായാലും ഇന്നേക്ക് ഗുഡ് നൈറ്റ്.

അപ്പൊ നമുക്ക് നാളെ ജോർജിയ പോകാം .....

അർമേനിയൻ ഡയറി - ഭാഗം 2 (Armenian Diary - Part 2)

അർമേനിയ - രണ്ടാം ദിവസം

രാവിലെ 8 മണിക്ക് എഴുന്നേൽക്കാൻ അലാറം വെച്ചിട്ടായിരുന്നു ഉറങ്ങാൻ കിടന്നതു. നല്ല തണുപ്പും ചെറിയ രീതിയിൽ മഴയും ഉണ്ടായിരുന്നു. പുതപ്പിനുള്ളിൽ ചുരുണ്ടു കിടന്നു ഉറങ്ങാൻ പറ്റിയ ക്ലൈമറ്റ്. ഉറങ്ങാൻ അല്ലല്ലോ അർമേനിയ കാണാൻ അല്ലെ വന്നത് എന്ന ചിന്തിച്ചപ്പോൾ എഴുനേൽക്കാനുള്ള മടി എല്ലാം പമ്പകടന്നു. എഴുന്നേറ്റു  റെഡി ആയി ബ്രേക്ഫാസ്റ്റ് കഴിക്കാനായി ഹോട്ടൽ  റസ്റ്റോറന്റ് പോകുമ്പോൾ എന്തായിരിക്കും ഇവിടുത്തെ സ്പെഷ്യൽസ് എന്നായിരുന്നു ചിന്ത. ഇന്റർനാഷണൽ റസ്റ്റോറന്റ്കളിൽ സ്ഥിരം കാണുന്ന ബ്രേക്ഫാസ്റ്റ്  ബുഫേ പോലെ ഒരു പാട് ഐറ്റംസ് ഒന്നും ഇല്ലായിരുന്നു. ബ്രഡ്, കോൺഫ്‌ളക്‌സ്, പുഴുങ്ങിയ മുട്ട, ബട്ടർ, ജാം, സോസേജ് എന്നിവ കൂടാതെ അർമേനിയൻ സ്പെഷ്യൽ ആയ ലവാഷ്, റൈസ്, ജ്യൂസുകൾ, വിവിധത്തരം ചീസുകൾ....
ട്രിപ്പ് പോയാൽ പുഴുങ്ങിയ മുട്ട ആണ് കൂടുതലും പ്രാതലിനു ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കാറ്. 2 പുഴുങ്ങിയ മുട്ടയും ഒരു ഗ്ലാസ് വെള്ളവും ആയാൽ ഉച്ചവരെ നല്ല ഉഷാറായി നടക്കാൻ പറ്റും. പിന്നെ വയർ കേടാകുമെന്ന പേടിയും വേണ്ട.

കൃത്യം 9 മണിക്ക് തന്നെ എല്ലാവരും റിസപ്ഷനിൽ എത്തി. ഞങ്ങളുടെ ടൂർ ഗൈഡ് കാത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അർമേനിയയിലെ പ്രധാന സ്ഥലങ്ങൾ അന്നായിരുന്നു കാണാൻ പ്ലാൻ ചെയ്തിരുന്നത്. ഇന്ന് ഒരു മഴ ദിവസം ആണെന്നും എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളും കാണാൻ സാധിക്കുമോന്നു സംശയം ആണെന്നും ഗൈഡ് ഓർമിപ്പിച്ചു. എങ്കിലും കൃത്യ സമയത്തു തന്നെ ഞങ്ങൾ യാത്ര  തിരിച്ചു.

ജെഗാർഡ്  മോൺസ്റ്ററി (Geghard Monastery) കാണാൻ ആണ് ആദ്യം പോയത്.  അസാത് (Azat Valley) താഴ്‍വാരങ്ങളിലൂടെ യാത്ര ചെയ്തു വേണം ജെഗാർഡ്  മോൺസ്റ്ററിയിൽ  എത്താൻ. പുൽച്ചെരുവുകൾ മഞ്ഞുമൂടാൻ തയ്യാറായി നിൽക്കുന്നു. മരങ്ങളെല്ലാം ഇലപൊഴിച്ചു നില്കുന്നു. ഇലകൾ  ഒഴിഞ്ഞ ശിഖിരങ്ങളിൽ നിറയെ  ഗ്ലു വെച്ച് ഒട്ടിച്ച  പോലെ  ആപ്പ്രികോട്ട്, ഗോൾഡൻ ആപ്പിൾ എന്നിവ വിളഞ്ഞു നിൽക്കുന്നത് കാണാം. പുറമേ മഴ പെയ്തുകൊണ്ടേ ഇരുന്നു. അത് കൊണ്ട് തന്നെ തഴവാരത്തിന്റെ മനോഹാരിത ക്യാമറയിൽ പകർത്താനായില്ല. മഞ്ഞു കാലത്തേക്കാൾ അർമേനിയ പ്രകൃതി രമണീയമാകുക വസന്ത കാലത്തായിരിക്കും ... പച്ച വിരിച്ച പുൽമേടുകളും കായ്ച്ചു നിൽക്കുന്ന ആപ്പിൾ മരങ്ങളും....ആ.... ഹ...  മഞ്ഞു പുതഞ്ഞ താഴ്വാരങ്ങളെക്കാൾ കണ്ണിനു കുളിർമ  നൽകുക എന്നും പച്ചപ്പ്‌ തന്നെ എന്ന് മനസ്സിൽ ഓർത്തുപോയി. താഴ്വാരങ്ങൾ താണ്ടി ജെഗാർഡ്  മോൺസ്റ്ററിയിൽ  എത്തിയപ്പോൾ 11.30 ആയി.


ജെഗാർഡ്  മോൺസ്റ്ററി എന്താണെന്നു അറിയണ്ടേ?
ജെഗാർഡിന്റെ ചരിത്രത്തിന് 1500 വർഷത്തിലേറെ പഴക്കം ഉണ്ട്.  യുനെസ്കോ വേൾഡ് ഹെറിറ്റേജ് സൈറ്റിൽ ഉൾപ്പെട്ട ഈ  സ്മാരകങ്ങൾ 4 മുതൽ 13 വരെ നൂറ്റാണ്ടിൽ നിർമ്മിക്കപെട്ടവയാണ്.  സെന്റ് ഗ്രിഗറി ദി ഇല്ലുമിനേറ്റർ പാരമ്പര്യമനുസരിച്ചാണ്  ഈ മഠം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. ആദ്യകാലത്തു ഈ മഠം ഒരു ചെറിയ ഗുഹ ചാപ്പലായിരുന്നു.  മഠത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പേര് ഒരു കാലത്ത് അയ്റിവാങ്ക് (Ayrivank) എന്നായിരുന്നു, അർമേനിയൻ ഭാഷയിൽ “ഗുഹ മഠം” എന്നർത്ഥം. എ ഡി നാലാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ അർമേനിയയിൽ ക്രിസ്തുമതം ഒരു മതമായി സ്വീകരിച്ചതിനെത്തുടർന്നാണ് ഈ മഠം നിർമ്മിച്ചത്. കത്തീഡ്രൽ, പേർഷ്യൻ രാജകുമാരന്മാരുടെ കുടുംബ ശവകുടീരം, വിവിധ സെല്ലുകൾ എന്നിവ പാറ മുറിച്ചാണ് നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്.

ജെഗാർഡ് എന്ന പേര് മാറ്റിയതിനു പിന്നിൽ ഒരു പരമ്പര്യം ഉണ്ട്.
റോമൻ സൈനികർ ക്രിസ്തുവിന്റെ മൃതദേഹം ക്രൂശിൽ തറച്ചത് കുന്തമുന ഉപയോഗിച്ചാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ സ്മരണാർത്ഥം ആണ് ജെഗാർഡ് എന്ന പേര് നൽകപ്പെട്ടത്. ജെഗാർഡ് എന്നാൽ കുന്തമുന എന്നാണ് അർമേനിയൻ ഭാഷയിൽ.

കൗതുകകരമായ ഇതിഹാസങ്ങളും പാരമ്പര്യങ്ങളും മഠവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്വപ്നങ്ങൾ സാക്ഷാത്കരിക്കാൻ ജെഗാർഡ് സഹായിക്കുന്നു എന്ന വിശ്വാസമുണ്ട്. മഠത്തിന്റെ പുറം ഭിത്തികളിൽ വിടവുകൾ കാണാം. കല്ലുകൾ ശരിയായ  വിധം വെച്ച് ആ വിടവുകൾ അടക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ നമ്മുടെ സ്വപ്നം സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടും എന്നാണ് വിശ്വാസം. മഠത്തെ മറ്റുള്ളവയിൽ  നിന്ന് വേർതിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു സവിശേഷ വസ്തുത സഭയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ ഒഴുകുന്ന വിശുദ്ധ നീരുറവയാണ്. നീരുറവയിലെ വെള്ളം വിശുദ്ധമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ആ വിശുദ്ധ വെള്ളം ദേഹത്ത് തളിച്ചാൽ മാറാവ്യാധികൾ സുഖപ്പെടും എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.  ഈ പറഞ്ഞത് അത്രയും ചരിത്രം.

ഇനി ഞങ്ങൾ കണ്ടത് പറയാം . അവിടെ  അപ്പോഴും മഴ പെയ്യുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സ്വറ്ററിനു മുകളിലൂടെ റൈൻകോട്ടും വലിച്ചു കയറ്റി ബസ്സിൽ നിന്നിറങ്ങി മൊണാസ്റ്ററി ലക്ഷ്യമാക്കി നടന്നു. പാറക്കല്ലുകൾ പതിച്ച ചെരിഞ്ഞ നടപ്പാത കയറി വേണം മൊണാസ്റ്ററിക്കുള്ളിൽ എത്താൻ. പാതയുടെ തുടക്കത്തിലായി ചെറിയ തട്ടുകടകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഫ്രൂട്ട് ലതർ, ഫ്രൂട്ട് റോൾ അപ്പ്, കീചെയിനുകൾ, ഫ്രിഡ്ജ് മാഗ്നെറ്റുകൾ എന്നിവ അവിടെ വിൽപനക്കായി വെച്ചിരുന്നു. മൊണാസ്റ്ററി എത്തുമ്പോഴേക്കും തണുത്തു മരവിച്ചു പോയി. മഴ എന്നല്ല ഐസ് വാട്ടർ കോരി ഒഴിക്കുന്ന പോലെയാണ് തോന്നിയത്. കൂടെ നല്ല കാറ്റും. മൊണാസ്റ്ററിക്കുള്ളിൽ കയറിയപ്പോൾ  തണുപ്പിന് അല്പം ശമനം കിട്ടി.

പാറകൾ തുരന്നു നിർമിച്ച ഒരു ചർച്ച്. ഇരുളടഞ്ഞ ഗുഹാ അന്തരീക്ഷം. അൾത്താരയിൽ ഒഴികെ എവിടെയും വെളിച്ചം ഇല്ല. അൾത്താരയിലെ ചിത്രങ്ങൾ നിറംമങ്ങി തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. പാറകൾക്കിടയിലെ വിടവുകളിലൂടെ  ഉള്ളിലേക്ക് മഴ വെള്ളം വീണു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

മൊണാസ്റ്ററിക്കുള്ളിൽ കൊറച്ചെങ്കിലും വെളിച്ചം ഉള്ള ഒരേ ഒരു സ്ഥലം.അൾത്താര. 

ചുമരിൽ മുഴുവൻ കാലം മായ്ച്ചു തുടങ്ങിയിരിക്കുന്ന അവ്യക്തമായ കൊത്തുപണികൾ.  ചില കുരിശുകളുടെ രൂപങ്ങൾ മാത്രം തിരിച്ചറിയാൻ സാധിച്ചു. ഇടുങ്ങിയ അറകളും മച്ചും ഒക്കെ ഉള്ള ഒരു ഗുഹ. അൾത്താരയുടെ ഇടതു വശത്തുള്ള ഒരു അറക്കുള്ളിലായി സധാ സമയം ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു  നീർച്ചാൽ  ഉണ്ട്. അതിലെ വിശുദ്ധ ജലം ഞങ്ങളും എടുത്തു ദേഹത്ത് തളിച്ചു. പിന്നെ അവിടുന്ന് ഇറങ്ങി ബസ് ലക്ഷ്യമാക്കി നടന്നു. ഗ്ലവ്സ് അഴിച്ചാൽ കൈകൾ മരവിക്കുന്ന അത്രയ്ക്ക് തണുപ്പ്. അത് കൊണ്ട് തന്നെ ഫോട്ടോസ് അധികം എടുക്കാൻ സാധിച്ചില്ല.

അവിടെ നിന്നും ഞങ്ങൾ പിന്നീട് പോയത് നോയാൻ അയ്ഗി റസ്റ്റോറൻറ്ലേക്കാണ് (Noyan Aygi Restaurant). അർമേനിയൻ ബ്രഡ് ആയ ലവാഷ് പാരമ്പരാഗതമായ രീതിയിൽ പാചകം ചെയുന്നത് കാണാനും,  ഞങ്ങൾക്കുള്ള ഉച്ചഭക്ഷണവും ആ റെസ്റ്റോറന്റിൽ  ആയിരുന്നു ഒരുക്കിയിരുന്നത്. ജെഗാർഡ്  മോൺസ്റ്ററിയിൽ നിന്നും വലിയ ദൂരം ഇല്ലായിരുന്നു റസ്റ്റോറൻറ്ലേക്ക്. 1 മണി ആകുമ്പോഴേക്കും ഞങ്ങൾ അവിടെ എത്തി. ഒരു ചെറിയ റസ്റ്റോറൻറ്. പ്രധാന കവാടം കടന്നു ചെല്ലുമ്പോൾ കല്ലുകൾ പാകിയ മുറ്റം, ഇടതു ഭാഗത്തായി ലാവാഷ് ഉണ്ടാക്കുന്ന സ്ഥലം അതിനു അപ്പുറത്തായി കൗതുകവസ്തുക്കൾ വിൽക്കുന്ന ഒരു ചെറിയ ഷോപ്പ്. വലതു ഭാഗത്തായി ബാത്‌റൂംസ്. മുറ്റത്തിന് നേരേ മധ്യത്തിലായി ഭക്ഷണം കഴിക്കാനുള്ള ഹാൾ. ഏറി വന്നാൽ ഒരു 50 പേർക്ക് ഇരിക്കാൻ ഉള്ള സൗകര്യം മാത്രം ഉള്ള ഗ്ലാസ് ചുമരുകൾ ഉള്ള ചെറിയ ഹാൾ.
ആദ്യമായി ഞങൾ പോയത് ലാവാഷ് ഉണ്ടാകുന്നതു കാണാൻ ആണ്. ഷൂ കവർ ചെയ്യാൻ ആയി ഡിസ്പോസിബിൾ കവറുകൾ ധരിപ്പിച്ചു ഞങ്ങളെ അകത്തേക്ക് കയറ്റി. 60 വയസ്സിനു മുകളിൽ പ്രായം തോന്നിക്കുന്ന ഒരു അമൂമ്മ അവിടെ നിന്ന് ലാവാഷ് ഉണ്ടാക്കുന്നു. വരുന്നവരെയും പോകുന്നവരെയും ഒന്നും അവർ ശ്രദ്ധിക്കുന്നേ  ഇല്ല. മൈദ ഉപ്പും വെള്ളവും ചേർത്ത് കുഴച്ചു ഉണ്ടാക്കിയ മാവു വലിയ ഉരുളകളാക്കി എടുത്തു വലിയ ചപ്പാത്തി പലകയിൽ വെച്ച് പരാതി കൈകളിൽ എടുത്തു വീശി കട്ടിയുള്ള തലയിണയിൽ വെച്ച് ഒന്ന് കൂടി വലിച്ചു വലുതാക്കി തൊട്ടടുത്തുള്ള തന്തൂരി അടുപ്പു പോലെ ഉള്ള ഒന്നിൽ ചുട്ടെടുക്കുന്നു. നാൻ പോലെ തന്നെ ആണ് രുചി.

ലാവാഷ് ഉണ്ടാക്കുന്നത് കണ്ടു കഴിഞ്ഞപ്പോഴേക്കും ഉച്ച ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ ഞങ്ങൾ റെഡി ആയിരുന്നു. എന്തായിരിക്കും ഭക്ഷണം? ടേസ്റ്റ് ഇഷ്ടപ്പെടുമോ?  ഭക്ഷണം സിമ്പിൾ ആയിരുന്നു. ഒരുപാട് വിഭവങ്ങൾ ഒന്നും ഇല്ലായിരുന്നു. ബാലൻസ്ഡ് ഡയറ്റ്  എന്നൊക്കെ പറയുന്നത് ഇവരുടെ ഭക്ഷണരീതിയിൽ കൃത്യം ആണ്. 

കൂണും ക്രീമും ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കിയ ചോറ്, ടൊമാറ്റോ - കുക്കുമ്പർ - പാഴ്സിലി ലീവ്സ് സലാഡ് , തന്തൂരി ചിക്കൻ, ക്യാബേജ് - കാരറ്റ് സലാഡ് ഇവയായിരുന്നു ഭക്ഷണം. വിചാരിച്ചതു പോലെ അല്ല നമുക്ക് ഇഷ്ടപെടുന്ന രുചി ആയിരുന്നു. 

ഭക്ഷണശേഷം കൗതുക വസ്തുക്കൾ വിൽക്കുന്ന ഷോപ്പിൽ കയറി. അർമേനിയൻ സ്മാരകങ്ങൾ ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുള്ള കീ ചെയിനുകൾ, ഫ്രിഡ്ജ് മാഗ്നെറ്റുകൾ, ശില്പങ്ങൾ എന്നിവയുടെ മനോഹരമായ ഒരു ശേഖരം തന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നു അവിടെ. 

അർമേനിയൻ പാവകൾ 

തേൻ ബോട്ടിലുകൾ 

ഫ്രിഡ്ജ് മാഗ്നറ്റ്സ്‌ 

അവിടുന്ന് പിന്നെ പോയത് ഗാർണി ടെംപിൾ കാണാൻ ആണ്. റെസ്റ്റോറന്റ്ൽ നിന്നും നടന്നു പോകാൻ ഉള്ള ദൂരമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു.  5 മിനിറ്റ് ദൂരം. ഗ്രീക്ക്-റോമൻ ശൈലിയിലുള്ള കെട്ടിടവും സ്മാരകവും - എ ഡി ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ (King Tiridates) തിരിഡേറ്റ്സ് ഒന്നാമൻ രാജാവ് സൂര്യ ദേവനെ ആരാധിക്കുന്നതിനായി നിർമിച്ചതാണ് ഈ ആരാധനാലയം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.  നാലാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ അർമേനിയ ക്രിസ്തുമതത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്തതിനുശേഷം, തിരിഡേറ്റ്സ് മൂന്നാമന്റെ സഹോദരിയായ കോസ്രോവിദുഖിന്റെ രാജകീയ വേനൽക്കാല വസതിയായി ഇത് മാറ്റി.

ചെറിയ ചാറ്റൽ മഴ ഉണ്ടായിരുന്നു. കവാടം കടന്നു ക്ഷേത്രം എത്താൻ ഒരു കിലോമീറ്ററോളം നടക്കണമായിരുന്നു. കരിങ്കല്ല് പാകിയ വിശാലമായ നടവഴിയുടെ അവസാനത്തിലായി തലയെടുപ്പോടെ നിൽക്കുന്ന ഗാർനി ക്ഷേത്രം. ക്ഷേത്രത്തെ ചുറ്റി പർവ്വതങ്ങൾ. ഉയരമുള്ള ഉള്ള കൽപ്പടവുകൾ കയറി വേണം പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് പറയുന്ന ഭാഗത്തു...നമ്മുടെ രീതിയിൽ പറഞ്ഞാൽ ശ്രീകോവിലിൽ എത്താൻ. ഓരോ പടി കയറുമ്പോഴും മനുഷ്യന്റെ അഹന്ത കുറയണം. അതിനായി ഓരോ പടവുകൾ കയറുമ്പോഴും നമ്മുടെ നെറ്റി കാൽമുട്ടിൽ തട്ടുന്ന വിധത്തിൽ ആണ് പടവുകൾ നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്.  

ഗാർണി ടെംപിൾ 

ഗാർണി ടെംപിളിൽ നിന്നും എൻട്രൻസിലേക്കുള്ള  വ്യൂ  

ഗാർണി ടെംപിൾ 

ഗാർണി ടെംപിൾ സൈഡ് വ്യൂ 

വിഗ്രഹങ്ങളോ, ശിലകളോ ഒന്നും ഇല്ലാതെ ഒഴിച്ചിട്ടിരിക്കുകയാണ് ക്ഷേത്രത്തിനകം. മുൻപ് അവിടെ അങ്ങനെ എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടായിരുന്നോ എന്ന്  ഞങ്ങളുടെ  ടൂറിസ്റ്റ് ഗൈഡിയനും അറിയില്ലായിരുന്നു. അങ്ങനെ എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ തന്നെ നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തന്നെ അതെല്ലാം മാറ്റിയിരിക്കാം. 

ഗാർണി ക്ഷേത്രത്തിനു ഉൾവശം 

കാസ്കെയ്ഡ് കോംപ്ലക്സ്, അറാറത്ത്  ബ്രാണ്ടി ഫാക്ടറി എന്നിവയായിരുന്നു പിന്നീടു പോയ സ്ഥലങ്ങൾ. അതിനെ കുറിച്ച് അടുത്ത ഭാഗത്തിൽ വിശദമായി എഴുതാം.

തുടരും ..........

<script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js?client=ca-pub-6566305144876909"
     crossorigin="anonymous"></script>
<ins class="adsbygoogle"
     style="display:block"
     data-ad-format="fluid"
     data-ad-layout-key="-fr-o-5p-dx+1j6"
     data-ad-client="ca-pub-6566305144876909"
     data-ad-slot="6103443531"></ins>
<script>
     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});
</script>

അർമേനിയൻ ഡയറി - ഭാഗം 1 (Armenian Diary - Part 1)

പോകാൻ പലതവണ പ്ലാൻ ചെയ്തു നടക്കാതെ പോയ യാത്ര....  ഇത്തവണ ഇവിടെ നാഷണൽ ഡേ അവധി കിട്ടിയപ്പോൾ വലിയ പ്ലാനിംഗ് ഒന്നും ഇല്ലാതെ അങ്ങ് നടത്തി. 2019 നവംബർ 29നു രാവിലെ 8.20നു   ഷാർജയിൽ നിന്നും അങ്ങനെ അർമേനിയയിലേക്കു ഫ്ലൈറ്റ് കയറി. മൂന്ന് മണിക്കൂർ പത്തു മിനിറ്റ് നേരത്തെ പറക്കലിന് (യാത്രക്ക്) ശേഷം 11.30നു  ഞങ്ങൾ അർമേനിയയിലെ പ്രധാന അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമായ സവ്ർട്നോട്സ്ൽ  (Zavartnots) ഇറങ്ങി. ആർഭാടങ്ങൾ ഒന്നും ഇല്ലാത്ത വളരെ  ചെറിയ എയർപോർട്ട്.  നമ്മുടെ മെട്രോ സ്റ്റേഷനുകളുടെ പകുതി പോലും വരില്ലാ.

@ Zavartnots Airport 

ഇന്ത്യൻ പാസ്പോര്ട്ട്  ഉള്ളവർക്ക് ഓൺ അറൈവൽ വിസ ആണ്. അർമേനിയൻ ഡ്രാമ് (AMD)  ആണ് അവിടുത്തെ കറൻസി. ഒരു UAE ദിർഹം 130 അർമേനിയൻ ഡ്രാമ്. അതായതു ഒരു ഇന്ത്യൻ രൂപ 6.70 ഡ്രാമ്.

എമിഗ്രേഷനിൽ വിസ ചാർജ്സ്  രേഖപ്പെടുത്തിയ നോട്ടീസ് കണ്ടു കണ്ഫ്യൂഷന് അടിച്ചു ഒരു നിമിഷം നിന്നു.

3 ഡേയ്സ് വിസ - 10000 AMD (77 AED / 1493 Rs)
21 ഡേയ്സ് വിസ - 3000 AMD (23 AED / 448 Rs)
120 ഡേയ്സ് വിസ - 15000 AMD ( 116 AED / 2238 Rs)
18 വയസ്സിനു താഴെ ഉള്ളവർക്ക് വിസ ഫ്രീ ആണ്.

മൂന്ന് ദിവസത്തേക്കാണ് ഞങ്ങൾ പോയത് എങ്കിലും വിസ ചാർജ് നോക്കിയപ്പോൾ എന്തായാലും 21 ദിവസത്തെ വിസ എടുക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.  നമ്മൾ മലയാളികളോടാ കളി.

എമിഗ്രേഷൻ ഉദ്യോഗസ്ഥർ എല്ലാം വലിയ ഗൗരവത്തിലും കർക്കശ്യത്തിലും ആയിരുന്നു യാത്രക്കാരോട് പെരുമാറിയത്. ചിരിക്കാൻ അറിയില്ല എന്ന് തോന്നി പോയി അവരുടെ മുഖം കണ്ടപ്പോൾ.   പിന്നീട് ഞങ്ങളുടെ ടൂറിസ്റ്റ് ഗൈഡ് പറഞ്ഞാണ് അറിഞ്ഞത് ഞങ്ങൾ ചെല്ലുന്നതിനു ഒന്ന് രണ്ടു ആഴ്ച മുൻപ് കുറച്ചു ഇന്ത്യൻ ടൂറിസ്റ്റുകൾ എമിഗ്രേഷൻ ഉദ്യഗസ്ഥരുമായി എന്തോ പറഞ്ഞു വാക്ക് തർക്കമായെന്നും അവസാനം അത് അടിപിടിയിൽ കലാശിച്ചെന്നും. അതിനു ശേഷമാണ് ഇന്ത്യൻസിനോട് അവർ  കാർക്കശ്യം കാണിച്ചു തുടങ്ങിയതെന്നും . എന്താ ചെയ്യാ എവിടെ ചെന്നാലും വെറുപ്പിക്കാനായി  ചിലരെങ്കിലും ഉണ്ടാകുമല്ലോ. ആ ഇന്ത്യൻ ടൂറിസ്റ്റുകൾ മലയാളികൾ ആയിരുന്നിരിക്കരുതേ എന്ന് വെറുതെ ആഗ്രഹിച്ചു പോയി.

വിസ അടിച്ചു ലഗേജ്‌കളും എടുത്തു പുറത്തേക്കു കടന്നു.   ദുബായിലെ ഒരു ടൂർ ഏജൻസി വഴി ആണ് ഞങ്ങൾ ട്രിപ്പ് ബുക്ക് ചെയ്തിരുന്നത്. ഞങ്ങൾ സ്ഥിരമായി ആ ഏജൻസി വഴി ആണ് യാത്രകൾ പോകാറുള്ളത്. ഇത്തവണ  45 പേര് അടങ്ങുന്ന ഒരു ഗ്രൂപ്പ് ആയിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്. എയർപോർട്ടിൽ  ടൂറിസ്റ്റ് ഗൈഡ് കാത്തു നിൽപ്പുണ്ടായിരുന്നു.  ഞങ്ങൾക്കു പോകാനുള്ള ബസും റെഡി ആയിരുന്നു.

ആർമേനിയയുടെ തലസ്ഥാനനഗരിയാണ് യേരവാൻ.   യേരവാൻ സിറ്റിയിലേക്ക് എയർപോർട്ടിൽ നിന്നും 15 കിലോമീറ്ററോളം ദൂരം മാത്രേ ഉള്ളു. നല്ല തണുത്ത തെളിഞ്ഞ  കാലാവസ്ഥ. 15 ഡിഗ്രി ആയിരുന്നു പുറത്തു.  ഉച്ചക്ക് ഒന്നരയോടെ ആണ് ഞങ്ങൾ എയർപോർട്ടിൽ നിന്നും യേരവാൻ സിറ്റിയിലേക്ക് യാത്ര തിരിച്ചത്. ഇനി എനിക്ക്‌ അറിയാവുന്ന കുറച്ചു അർമേനിയൻ ചരിത്രം പറയാം.

ഏകദേശം മുപ്പതിനായിരം sq.km വിസ്തീർണ്ണവും മുപ്പതു ലക്ഷത്തോളം ജനസംഘയും മാത്രം ഉള്ള ഒരു കൊച്ചു ഏഷ്യൻ രാജ്യമാണ് അർമേനിയ.  ഏഷ്യക്കും യൂറോപ്പിനും ഇടയ്ക്കു തെക്കൻ കൊക്കേഷ്യസ് പർവത പ്രദേശങ്ങളും താഴ്വാരങ്ങളും ഉൾപ്പെട്ടതാണ് അർമേനിയ. 1990ൽ ആണ് സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടു അർമേനിയ ഒരു സ്വതന്ത്ര രാജ്യമായതു.  വടക്കു ജോർജിയ കിഴക്കു അസർബെയ്ജാൻ തെക്കു ഇറാൻ പടിഞ്ഞാറു ടർക്കി (തുർക്കി) എന്നിവയാണ് അർമേനിയയുടെ അതിർത്തി രാജ്യങ്ങൾ. കരയാൽ ചുറ്റപെട്ട് കിടക്കുന്ന രാജ്യം ആയതു കൊണ്ട്  കടൽമാർഗമുള്ള വാണിജ്യം സാധ്യമല്ലാത്തതു അർമേനിയയുടെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെ പ്രതികൂലമായി വളരെ ഏറെ ബാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഭൂരിഭാഗം യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളെക്കാളും ചരിത്രപരമായി മുന്നിട്ടു നിൽക്കുന്ന ഈ കൊച്ചു രാജ്യം സാമ്പത്തികമായി വളരെ പുറകോട്ടാണ്.  

ചരിത്രം തത്കാലത്തേക്ക് നിർത്തി നമുക്കു ഇനി യാത്ര തുടരാം. അർമേനിയ വൈനിനു പേരുകേട്ട സ്ഥലം ആണ്. അതുകൊണ്ടു തന്നെ ആദ്യം കണ്ട റൌണ്ട് എബൗട്ടിൽ വൈൻ ബോട്ടിൽ ആയിരുന്നു.

റൌണ്ട് എബൌട്ട് 

 മരങ്ങൾ എല്ലാം ഇല കൊഴിച്ചു മഞ്ഞിനെ വരവേൽക്കാൻ ഒരുങ്ങി നിൽക്കുന്നു. വളരെ പഴക്കം ചെന്ന കെട്ടിടങ്ങൾ. വോൾകാനോയിൽ നിന്നുള്ള ലാവാ ഉറച്ചുണ്ടായ പാറയിൽ നിന്നും ചെത്തി എടുത്ത കല്ലുകൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് കെട്ടിടങ്ങൾ നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. പിങ്ക് നിറങ്ങളിൽ ഉള്ള കല്ലുകൾ ആണ് കൂടുതലും ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത് . ഇടയ്ക്കു കടും മഞ്ഞ  നിറങ്ങളിൽ ഉള്ള കല്ലുകളും കാണാം. യേരവാൻ പിങ്ക് സിറ്റി എന്ന് അറിയപെടുന്നതിനു കാരണം പിങ്ക് നിറത്തിലുള്ള ഈ കെട്ടിടങ്ങൾ ആണ്.

യേരവാൻ സിറ്റി എത്തിയപ്പോഴേക്കും  2  മണി കഴിഞ്ഞിരുന്നു. വിശപ്പിന്റെ വിളി കേട്ട് തുടങ്ങിയിരുന്നു. എന്ത് കിട്ടിയാലും കഴിയ്ക്കാം എന്ന അവസ്ഥ. . സിറ്റിയിൽ ഉള്ള Artashi Mot  എന്ന റെസ്റ്റോറൻറ് ലേക്കാണ്  ഞങ്ങളെ ഗൈഡ് കൊണ്ട് പോയത്. മെനു അർമേനിയൻ ഭാഷയിൽ ആയിരുന്നു. ബീഫ്, ലാംബ് ഡിഷസ് ആയിരുന്നു കൂടുതലും.  ഓർഡർ എടുക്കുന്നവർക്കോ സപ്ലയർമാർക്കോ ഇംഗ്ലീഷ് അറിയില്ലായിരുന്നു. എല്ലാം ആക്ഷൻ ആയിരുന്നു. മെനുവിലെ ഫോട്ടോസ് കാണിച്ചാണ് ഭക്ഷണം ഓർഡർ ചെയ്തത്. ഫോട്ടോസ് നോക്കി ഞങ്ങൾക്ക് പറ്റുന്നത് എന്ന് തോന്നിയ കുറച്ചു ഭക്ഷണം ഓർഡർ ചെയ്തു.

ചിക്കൻ കബാബ്, ഗ്രിൽഡ് പൊട്ടറ്റോ, അർമേനിയൻ റൊട്ടി ലവാഷ്, ഇവിടുത്തെ തേഹിനാ പോലെ ഉള്ള ഒരു ഡിഷും ആണ് പറഞ്ഞത്. ഭക്ഷണം കൊള്ളാമായിരുന്നു. ഫോട്ടോയിൽ തഹിനാ പോലെ തോന്നിച്ച ഡിഷ് വന്നപ്പോഴാണ് മനസ്സിലായത് അത് നല്ല അസ്സൽ വെണ്ണ ആയിരുന്നു എന്ന്. 3600 AMD ആയിരുന്നു ബില്ല്. അതായത് 28 AED.

ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞു ഞങ്ങൾ പോയത് മദർ ഓഫ് അർമേനിയ സ്റ്റാച്യു കാണാൻ ആയിരുന്നു.  വൈകുന്നേരം ആകും തോറും തണുപ്പിന് ശക്തി കൂടി വന്നു.  യേരവാൻ സിറ്റിക്കുള്ളിൽ തന്നെ ഉള്ള ഒരു  കുന്നിൻ മുകളിലെ വിക്ടറി പാർക്കിൽ  ആണ് മദർ ഓഫ് അർമേനിയ സ്റ്റാച്യു  സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.  1950 മുതൽ 1962  വരെ സ്റ്റാലിന്റെ പ്രതിമ  ആയിരുന്നു അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നത്. 1962ൽ സ്റ്റാലിന്റെ പ്രതിമ എടുത്തു മാറ്റുകയും അഞ്ചു വർഷത്തിന് ശേഷം 52 മീറ്റർ  ഉയരമുള്ള മദർ ഓഫ് അർമേനിയ സ്റ്റാച്യു സ്‌ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു വലിയ വാൾ രണ്ടു കൈകൾ കൊണ്ടും പിടിച്ചു നിൽക്കുന്ന സ്ത്രീയുടെ പ്രതിമ അർമേനിയ്ക്കു സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിക്കാൻ സ്ത്രീകൾ വഹിച്ച  പങ്കിനെ അനുസ്മരിക്കാനായി നിർമിച്ചതാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു .

അർേമനിയൻ മിനിസ്റററി ഓഥ് ഡിഥൻസിൻെറ  മിലിറ്ററി  മ്യൂസിയം  കൂടി വിക്ടറി പാർക്കിൽ കാണാം.

തണുപ്പ് കൂടി കൂടി 3 ഡിഗ്രി ആയിരുന്നു അപ്പോഴേക്കും. ഇരുട്ടാകാനും തുടങ്ങി. അന്നത്തെ സഞ്ചാരം അവസാനിപ്പിച്ച്  ഞങ്ങൾ ഹോട്ടലിലേക്ക് യാത്ര തിരിച്ചു.  യേരവാൻ സിറ്റിയിൽ തന്നെ ഉള്ള ആനി സെൻട്രൽ ഇൻ ഹോട്ടലിൽ ആയിരുന്നു ഞങ്ങൾക്ക് താമസം ഒരുക്കിയിരുന്നത്. ഞങ്ങളെ ഹോട്ടലിൽ ആക്കി നാളെ രാവിലെ 9 മണിക്ക് കാണാം എന്ന് പറഞ്ഞു ഗൈഡ് പോയി.

നല്ല റൂം ആയിരുന്നു.  റൂമിൽ AC ഇല്ല ഹീറ്റർ മാത്രം. ഹീറ്റർ ഇടാൻ മാത്രം ഉള്ള തണുപ്പ് ആയിട്ടുണ്ടായിരുന്നില്ല. റൂമിൽ എത്തി ഒന്ന് ഫ്രഷ് ആയി ഞങ്ങൾ പുറത്തേക്കു ഇറങ്ങി. അപ്പോഴേക്കും കാലാവസ്ഥ -4 ഡിഗ്രി ആയിരുന്നു.

വൈൻ വാങ്ങിക്കൽ ആയിരുന്നു പ്രധാന ലക്ഷ്യം. ഞങ്ങൾ താമസിച്ചിരുന്നു ഹോട്ടലിന്റെ എതിർവശത്തു ബസ് സ്റ്റാൻഡ് ആയിരുന്നു. അതിന്റെ സൈഡിൽ ആയി  ചെറിയ ചെറിയ പെട്ടിക്കടകൾ. എല്ലാ കടകളിലും വൈൻ ഉണ്ട്. ഭാഷ വീണ്ടും ഒരു വില്ലനായി...  എങ്കിലും ഒരു അമ്മൂമ്മയുടെ  കടയിൽ കയറി ആക്ഷൻസ് കാണിച്ചു 2 കുപ്പി വൈൻ വാങ്ങി.

ഹോട്ടലിലേക്ക് തിരികെ നടക്കുമ്പോഴാണ് ഹസ്ബൻഡിന്റെ അർമേനിയൻ സുഹൃത്തു ഫോൺ ചെയ്തത്. ഡിന്നർ കഴിക്കാൻ പുറത്തു പോകാം. റെഡി ആയി നിന്നോളൂ പറഞ്ഞു. പത്തു മിനിറ്റിനുള്ളിൽ  അവർ എത്തി. സോഫിയ.... ആതിഥേയത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ അർമേനിയന്സ് വളരെ ആത്മാർത്ഥത ഉള്ളവരാണ്.  അർമേനിയൻ സ്പെഷ്യൽസ് വാങ്ങാൻ പറ്റിയ ഒരു ഷോപ്പിൽ കൊണ്ട് പോകുമോ എന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ അവർ  ഞങ്ങളെ  ഒരു സൂപ്പർമാർക്കറ്റിലേക്കു  കൊണ്ട് പോയി. നമ്മുടെ ലുലു പോലെ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവിടെ വെള്ളം, പെപ്സി, കോള ഒക്കെ വെച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ അവിടെ പലതരം വൈൻ കുപ്പികൾ വില്പനക്ക് വെച്ചിരിക്കുന്നു. 700AMD (5Dhs) മുതൽ ഉള്ള വൈനുകൾ. പൊമഗ്രാനെറ്റ് ആണ് ആർമേനിയയുടെ ദേശീയ ഫലം. ആ ആകൃതിയിലുള്ള ആകർഷകമായ  മൺകുപ്പികളിലും വൈൻ വില്പനക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു.  ലഗേജിൽ കൊണ്ട് വന്നാൽ പൊട്ടൻ സാധ്യത ഉള്ളത് കൊണ്ട് അതിന്റെ ഭംഗി ആസ്വദിച്ചു തിരികെ വെച്ചു. വൈൻ, ഡ്രൈ ഫ്രൂട്ട്സ്, അർമേനിയൻ സ്പെഷ്യൽ പിക്കിൾ എന്നിവ വാങ്ങി. അപ്പോഴേക്കും സമയം 9 കഴിഞ്ഞിരുന്നു. അവിടുന്ന് പിന്നെ പോയത് കൊക്കേഷ്യസ് ടവേരൻ റെസ്റ്റോറൻറ്ലേക്കാണ്. എന്തൊക്കെയോ ട്രഡീഷണൽ ഭക്ഷണങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്കായി സോഫിയ ഓർഡർ ചെയ്തു. അവിടെ എല്ലാ റെസ്റ്റോറൻറ്കളിലും സുലഭമായി ലഭിക്കുന്ന ഒന്നാണ് ആപ്രികോട്ട്  കഷ്ണങ്ങളായി അരിഞ്ഞിട്ട ജ്യൂസും ചെറി വർഗ്ഗത്തിൽ പെട്ട ഒരു ഫ്രൂട്ട് ഇട്ട ജ്യൂസും. ഇവിടെയും ചിക്കൻ ഡിഷസ് കുറവായിരുന്നു. ചീസ്,  ഗ്രേപ്പ്സ് ഇലകളിൽ ബീഫ് സ്റ്റഫ് ചെയ്തത്, വെജിറ്റബിൾസ്, ലവാഷ് , ചിക്കൻ ചീസ് ബോൾസ്, വഴുതനങ്ങയിൽ ചിക്കൻ സ്റ്റഫ് ചെയ്തത് ഇവയൊക്കെ ആയിരുന്നു ഓർഡർ ചെയ്തത്.

ഇത്തവണ 15000AMD (115dhs) ആണ് ബില്ല് ആയതു. പ്രകൃതി ഭംഗി കൊണ്ടും കാലാവസ്ഥ കൊണ്ടും ഒരു കൊച്ചു സ്വിറ്റ്സർലൻഡ്  ആണെങ്കിലും ജീവിത ചിലവ് വളരെ കുറവാണു ഇവിടെ. ഭക്ഷണം താമസം ടാക്സി എല്ലാം സ്വിസ്സിനേക്കാൾ വളരെ വളരെ കുറവ്. അതുകൊണ്ടു അർമേനിയയെ പാവങ്ങളുടെ സ്വിസ്സ് എന്ന് വിളിക്കാം നമുക്ക്.

ഭക്ഷണം കഴിച്ചു കഴിഞ്ഞു റൂമിൽ തിരിക്കെ എത്തിയപ്പോൾ 12.30 കഴിഞ്ഞിരുന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ 7 മണിക്ക് അലാറം വെച്ച് ബെഡിലേക്കു വീണതെ ഓർമ ഉള്ളു. അത്രക്കും ക്ഷീണം ആയിട്ടുണ്ടായിരുന്നു, നല്ല തണുപ്പും കൂടി ആയപ്പോൾ പിന്നെ പറയണ്ട ....

തുടരും.......